Ngày 15/4 tại Bắc Kinh, trong khuôn khổ chuyến thăm cấp Nhà nước của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tới Trung Quốc, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng cùng Tổng Cục trưởng Tổng cục Hải quan Trung Quốc Tôn Mai Quân ký Nghị định thư về yêu cầu kiểm dịch thực vật đối với quả bưởi và quả chanh xuất khẩu.

Việc ký nghị định thư là kết quả của quá trình đàm phán kỹ thuật bài bản, kéo dài từ năm 2019 giữa cơ quan chuyên môn hai nước trong lĩnh vực bảo vệ và kiểm dịch thực vật.

Theo nội dung nghị định thư, tất cả vùng trồng và cơ sở đóng gói chanh, bưởi xuất khẩu sang Trung Quốc phải đăng ký với Bộ Nông nghiệp và Môi trường, phải được Bộ và Tổng cục Hải quan Trung Quốc - GACC phê duyệt.

Vùng trồng, cơ sở đóng gói phải có biện pháp kiểm soát các đối tượng sinh vật gây hại. Cụ thể, vùng trồng phải áp dụng thực hành nông nghiệp tốt (GAP) hoặc tương đương, quản lý dịch hại tổng hợp (IPM), thực hiện bao trái bưởi trước thu hoạch ít nhất 60 ngày, đặt bẫy ruồi đục quả…

Cơ sở đóng gói, ngoài đảm bảo nền cứng, sạch sẽ, có các khu chế biến, xử lý, bảo quản, quá trình đóng gói phải phân loại và làm sạch, nhằm loại bỏ quả bị bệnh, nhiễm sinh vật gây hại, thối hỏng hoặc biến dạng. Cành, lá, các tàn dư thực vật và đất cũng phải loại bỏ.

Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật - Bộ Nông nghiệp và Môi trường đánh giá, nghị định thư vừa ký tiếp tục khẳng định xu hướng mở cửa thị trường theo hướng chính ngạch, minh bạch, tuân thủ tiêu chuẩn quốc tế. Đồng thời, thể hiện tính kế thừa và ngày càng hoàn thiện của cơ chế hợp tác song phương.

Trong bối cảnh hợp tác nông nghiệp Việt Nam - Trung Quốc không ngừng được củng cố và mở rộng, thành quả hôm nay không những phản ánh nỗ lực phối hợp chặt chẽ và tinh thần trách nhiệm cao trong việc hài hòa các yêu cầu kỹ thuật, mà còn thể hiện sự chủ động của hai bên trong việc lựa chọn, ưu tiên mở cửa thị trường đối với các sản phẩm có tiềm năng và lợi thế. Việc ký kết nghị định thư không chỉ mở ra cơ hội khai thác hiệu quả tiềm năng sản xuất của hai mặt hàng bưởi và chanh mà còn góp phần hoàn thiện hành lang pháp lý cho xuất khẩu chính ngạch, nâng cao hiệu quả tiêu thụ, gia tăng thu nhập cho người sản xuất và nâng cao giá trị gia tăng của ngành hàng. Đồng thời, đây là động lực thúc đẩy tổ chức lại sản xuất theo hướng chuẩn hóa, nâng cao chất lượng, kiểm soát chặt chẽ dịch hại và truy xuất nguồn gốc, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thương mại nông sản quốc tế. Những nỗ lực đàm phán kỹ thuật giữa hai bên không chỉ mang lại kết quả đối với riêng hai mặt hàng này mà còn mở ra cơ hội mở rộng tiếp cận thị trường quốc tế cho các sản phẩm nông sản tiềm năng khác của Việt Nam, góp phần đa dạng hóa thị trường xuất khẩu và nâng cao vị thế nông sản Việt Nam trên trường quốc tế.

Bưởi và chanh nằm trong nhóm nông sản có lợi thế của Việt Nam. Đặc biệt với bưởi, Việt Nam thuộc nhóm quốc gia có quy mô sản xuất hàng đầu thế giới, diện tích vượt 100.000 ha, sản lượng có tiềm năng vượt 1 triệu tấn, với nhiều vùng sản xuất tập trung, quy mô lớn.

Bên cạnh các vùng trồng truyền thống, diện tích bưởi và chanh được mở rộng trong những năm gần đây tại Hà Nội, Phú Thọ, Tuyên Quang, Vĩnh Long, Đồng Nai, Đồng Tháp… Cùng với đó, các giống bưởi đặc sản như bưởi Diễn, bưởi Phúc Trạch, bưởi Đoan Hùng, bưởi Năm Roi, bưởi Da Xanh... có năng suất cao, chất lượng tốt.

So với một số trái cây khác, bưởi có thời gian bảo quản dài hơn, thuận lợi cho vận chuyển đường bộ và đường biển, giúp giảm áp lực chi phí logistics khi xuất khẩu chính ngạch. Dù vậy, kim ngạch xuất khẩu của mặt hàng này còn khiêm tốn, khoảng 70 triệu USD/năm.

Thực tế này cho thấy phần lớn bưởi vẫn được tiêu thụ trong nước, chưa hình thành được dòng chảy thương mại quy mô lớn, ổn định. Trong bối cảnh Trung Quốc là thị trường nhập khẩu bưởi lớn, nhu cầu ngày càng tăng, việc mở cửa chính thức sẽ tạo thêm dư địa tiêu thụ, góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế cho người sản xuất.

Đến nay, Việt Nam và Trung Quốc đã ký tổng cộng hơn 20 thỏa thuận và nghị định thư liên quan đến xuất khẩu nông, lâm, thủy sản. Riêng trái cây, có khoảng 10 loại được xuất khẩu chính ngạch. Một số mặt hàng đã bùng nổ xuất khẩu sau khi ký nghị định thư. Tiêu biểu là sầu riêng. (Theo số liệu hải quan Trung Quốc công bố hôm 20/1, Việt Nam đã xuất khẩu 3,44 tỷ USD sầu riêng sang Trung Quốc trong năm 2025).

Những năm gần đây, quá trình đàm phán và ký kết diễn ra nhanh hơn. Từ năm 2024, lần lượt các sản phẩm như sầu riêng đông lạnh, dừa tươi, ớt, tổ yến, cám gạo, mít... được ký, cho thấy xu hướng mở rộng danh mục nông sản được xuất khẩu theo đường chính ngạch ngày càng rõ nét.